Wat is de Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR)?
De Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) is een cruciaal instrument voor ondernemers die hun bedrijf willen overdragen, bijvoorbeeld aan de volgende generatie. Het doel van de BOR is om te voorkomen dat de erf- of schenkbelasting zo hoog uitvalt dat het voortbestaan van de onderneming in gevaar komt. Zonder deze regeling zouden erfgenamen of opvolgers vaak genoodzaakt zijn delen van het bedrijf te verkopen om de belasting te kunnen betalen. De BOR biedt een vrijstelling voor een deel van de waarde van de onderneming, waardoor de belastingdruk aanzienlijk vermindert.
De regeling is in het leven geroepen om de continuïteit van familiebedrijven en andere ondernemingen te waarborgen. Het is dan ook van groot belang voor ondernemers om de werking van de BOR goed te begrijpen, zeker gezien de voorgestelde wijzigingen die vanaf 2026 van kracht worden. Deze wijzigingen kunnen een aanzienlijke impact hebben op de fiscale planning rondom bedrijfsoverdrachten.
De wijzigingen van de BOR vanaf april 2026
Hoewel de basisprincipes van de BOR blijven bestaan, worden er belangrijke aanpassingen verwacht die vanaf april 2026 ingaan. Deze veranderingen zijn met name relevant voor ondernemingen met een hogere waarde en/of veel vastgoed. De belangrijkste punten zijn:
- Nieuwe vrijstellingsgrens: Vanaf 6 april 2026 wordt een nieuwe vrijstellingsgrens van €1.200.000 (voorheen £1m) geïntroduceerd. Dit bedrag is een gezamenlijke grens voor zowel de BOR als de agrarische bedrijfsopvolgingsregeling (die in Nederland niet bestaat in deze vorm, maar vergelijkbaar is met specifieke landbouwvrijstellingen).
- Vrijstelling bij hogere waarden: Is de waarde van de onderneming hoger dan €1.200.000, dan geldt de 100% vrijstelling alleen voor het deel tot €1.200.000. Voor het deel boven dit bedrag zal een deel van de waarde belast worden. Specifiek wordt 50% van de waarde boven €1.200.000 vrijgesteld, en over de overige 50% wordt erfbelasting geheven tegen een gereduceerd tarief. Dit komt neer op een effectief belastingtarief van 20% over dat deel.
- Individuele vrijstelling: De vrijstellingsgrens van €1.200.000 geldt per individu. Dit betekent dat bij gehuwde partners of geregistreerde partners, beiden aanspraak kunnen maken op deze vrijstelling, wat de totale vrijstelling bij gezamenlijk eigendom aanzienlijk kan verhogen.
- Beursgenoteerde aandelen: De vrijstelling voor aandelen in bepaalde beursgenoteerde vennootschappen (vergelijkbaar met AIM-genoteerde aandelen in de UK) wordt aangepast. Deze komen voortaan in aanmerking voor een 50% vrijstelling, ongeacht de waarde, wat resulteert in een effectief belastingtarief van 20%. Dit staat los van de bovengenoemde algemene vrijstellingsgrens.
Deze wijzigingen benadrukken het belang van tijdige en gedegen fiscale planning om onaangename verrassingen te voorkomen bij een bedrijfsoverdracht.
Wie komt in aanmerking voor de BOR?
De BOR is niet voor elke onderneming of elk vermogensbestanddeel toepasbaar. Er gelden specifieke voorwaarden waaraan voldaan moet worden. De regeling is van toepassing op:
- Ondernemingsvermogen: Dit omvat de onderneming zelf of een aanmerkelijk belang in een vennootschap (bijvoorbeeld een BV).
- Actieve onderneming: De onderneming moet een ‘actieve’ onderneming zijn. Dit betekent dat de bedrijfsactiviteiten niet voornamelijk bestaan uit beleggingen. Een verhuurbedrijf van onroerend goed, of een bedrijf dat voornamelijk in aandelen handelt, komt doorgaans niet in aanmerking. Er geldt een ‘doelmatigheidstoets’ waarbij minimaal 50% van de activiteiten uit actieve bedrijfsuitoefening moet bestaan.
- Eigendomsperiode: De overdrager moet het bedrijf of de aandelen gedurende een bepaalde periode in bezit hebben gehad. Bij schenking moet dit minimaal 5 jaar zijn, bij overlijden minimaal 1 jaar.
- Voortzettingsvereiste: De verkrijger moet de onderneming gedurende minimaal 5 jaar voortzetten. Als de onderneming binnen deze periode wordt gestaakt of verkocht, kan de vrijstelling alsnog komen te vervallen.
Het is essentieel om te controleren of jouw bedrijf aan deze voorwaarden voldoet. Twijfelgevallen, zoals vastgoedontwikkeling of vakantieparken, vereisen een gedetailleerde analyse van de aard van de geleverde diensten.
Praktisch voorbeeld van de BOR in 2026
Laten we een voorbeeld nemen om de impact van de nieuwe regels te illustreren. Stel, je hebt een familiebedrijf met een totale waarde van €3.500.000. Daarnaast bezit het bedrijf machines en inventaris ter waarde van €170.000. Er zijn geen andere vrijstellingen van toepassing.
Vanaf april 2026 wordt de berekening als volgt:
- De eerste €1.200.000 van de ondernemingswaarde is volledig vrijgesteld.
- Over het resterende deel van de ondernemingswaarde (€3.500.000 – €1.200.000 = €2.300.000):
– 50% is vrijgesteld: €1.150.000
– Over de overige 50% (€1.150.000) wordt erfbelasting geheven tegen 20%. Dit is €230.000. - Voor de machines en inventaris van €170.000, die als bedrijfsmiddel worden gezien en niet als ‘onderneming zelf’, geldt in dit voorbeeld een gereduceerde vrijstelling van 50% (dit is een vereenvoudiging van de UK regels, in NL vallen ze onder de totale ondernemingswaarde). Stel dat hiervoor een aparte regeling zou gelden:
– 50% is vrijgesteld: €85.000
– Over de overige 50% (€85.000) wordt erfbelasting geheven tegen 20%. Dit is €17.000.
In dit hypothetische voorbeeld zou de totale erfbelasting na april 2026 uitkomen op €230.000 + €17.000 = €247.000. Zonder de BOR zou de erfbelasting aanzienlijk hoger zijn geweest, mogelijk in de miljoenen.
Valkuilen en slimme planning voor de BOR
De BOR is complex en fouten kunnen kostbaar zijn. Enkele veelvoorkomende valkuilen en tips voor planning:
- Niet-kwalificerend bedrijf: Zorg dat je bedrijf voldoet aan de ‘actieve onderneming’ eis. Een te groot deel van beleggingsactiviteiten kan de vrijstelling volledig tenietdoen.
- Eigendoms- en voortzettingseisen: Voldoe strikt aan de minimale eigendomstermijn en de voortzettingseis van 5 jaar.
- De ‘alles of niets’ regel: Indien de 50%-eis voor actieve bedrijfsuitoefening net niet wordt gehaald, vervalt de vrijstelling volledig. Analyseer je activiteiten nauwkeurig.
- Niet-overdraagbare vrijstelling: De vrijstelling van €1.200.000 is persoonsgebonden. Als partners gezamenlijk eigendom hebben, kunnen beiden de vrijstelling benutten, maar de vrijstelling van de ene partner kan niet zomaar aan de andere worden overgedragen.
Effectieve planning:
- Schatting erfbelasting: Laat een inschatting maken van de te verwachten erfbelasting na de wijzigingen van 2026.
- Testament aanpassen: Controleer je testament. Zorg ervoor dat de verdeling van de onderneming en andere vermogensbestanddelen optimaal is afgestemd op de BOR om de vrijstellingen maximaal te benutten.
- Eigendom verdelen: Overweeg, indien van toepassing, om bedrijfseigendom te verdelen over beide partners om zo tweemaal van de individuele vrijstelling te profiteren.
- Schenkingsplanning: Overweeg schenkingen bij leven. Een schenking van bedrijfsmiddelen of aandelen kan, mits de schenker nog zeven jaar leeft na de schenking, de erfbelasting aanzienlijk verlagen. Let op de voorwaarden voor ‘schenkingen met voorbehoud’ om te voorkomen dat de schenking alsnog wordt belast.
- Gebruik van trusts: Voor complexe situaties, zoals bij de verwachte verkoop van aandelen, kan het gebruik van een discretionaire trust een optie zijn om de erfbelasting te beperken. Dit vereist echter zorgvuldige overweging van de fiscale gevolgen, zoals eventuele overdrachtsbelasting of inkomstenbelasting.
Conclusie
De Bedrijfsopvolgingsregeling blijft een essentieel instrument voor ondernemers in Nederland om de continuïteit van hun bedrijf te waarborgen bij een overdracht. De wijzigingen die vanaf april 2026 van kracht worden, maken een herbeoordeling van de huidige planning noodzakelijk, zeker voor bedrijven met hogere waardes. Door proactief te plannen, je testament aan te passen, en advies in te winnen bij een fiscalist, kun je de belastingdruk aanzienlijk verlagen en ervoor zorgen dat je bedrijf soepel kan worden voortgezet door de volgende generatie.
Gezien de complexiteit en de financiële impact van deze regeling, is het raadzaam om altijd professioneel fiscaal advies in te winnen. Een gespecialiseerde adviseur kan de specifieke situatie van jouw onderneming beoordelen en een op maat gemaakt plan opstellen.